Guá ê kòo-hiong Báng-kah Liāu Hông-gia̍p 1994
◇原作：我的故鄉 艋舺 廖鴻業
1994 台文通訊
No.27 (1994-01-01)。為朗讀需要，有將原作小可修潤。
我的故鄉－艋舺，是古早台灣第三大都市，排第一的是台南府，第二是鹿港，第三就是艋舺。有一句話咧講：「一府、二鹿、三艋舺」就是這个意思。
Guá
ê kòo-hiong －
Báng-kah, sī kóo-tsá Tâi-uân tē-sann-tuā too-tshī, pâi tē-it--ê sī Tâi-lâm-hú,
tē-jī sī Lo̍k-káng, tē-sann tō sī Báng-kah. ū tsi̍t-kù uē teh kóng: "It
Hú, Jī Lo̍k, Sann Báng-kah" tō sī tsit-ê ì-sù.
十八世紀初*的台灣北部，對福建來的漢人移民，佇這馬輔仁大學所在的新莊市開墾定居，成做一个新的庄頭，遐是當時北部台灣移民上濟的所在，所以予人叫做「新莊（新庄）」。新莊的漢人定定坐渡船過河來到現在的成都路、貴陽街佮環河南路交叉的附近的河邊，遐是大嵙崁溪、新店溪佮淡水河交接的所在，河闊水深，是一个理想的河港。新莊的漢人就共彼个所在叫做「大港口」。
Tsa̍p-peh
sè-kí tshoo * ê Tâi-uân pak-pōo, tuì Hok-kiàn lâi--ê Hàn-jîn î-bîn, tī tsit-má
Hú-jîn tāi-ha̍k sóo-tsāi ê Sin-tsng-tshī khai-khún tīng-ki, tsiânn-tsò tsi̍t-ê
sin-ê tsng-thâu, hia sī tong-sî pak-pōo Tâi-uân î-bîn siōng-tsē ê sóo-tsāi,
sóo-í hōo lâng kiò-tsò "Sin-tsng (新庄)". Sin-tsng ê Hàn-jîn tiānn-tiānn tsē
tōo-tsûn kuè-hô lâi kàu hiān-tsāi ê Sîng-too-lōo, Kuì-iông-ke kap
Khuân-hô-lâm-lōo kau-tshe ê hù-kūn ê hô-pinn, hia sī Tuā-khoo-khàm-khe,
Sin-tiàm-khe kap Tām-tsuí-hô kau-tsiap ê sóo-tsāi, hô khuah tsuí tshim, sī
tsi̍t-ê lí-sióng ê hô-káng. Sin-tsng ê Hàn-jîn tō kā hit-ê sóo-tsāi kiò-tsò
"Tuā-káng-kháu".
◇臺北盆地漢人開拓，普通是對清康熙48年（1709）福建泉州人陳逢春、賴永和、陳天章、陳憲伯、戴天樞等人合組「陳賴章墾號」做起點。當時開墾的地區號做大佳臘（大加蚋），範圍「東至雷里（今萬華）、秀朗（今中和）兩社，西至八里坌（今八里）、干脰（今關渡），南至興直山跤（今新莊），北至大龍峒溝（今圓山）」（二、漢人入墾與建立街庄-臺北客家數位知識庫）
當時，台北三峽附近的原住民，用的獨木舟載一寡山產（主要是蕃薯），划船順溪落來岸邊，佇遐就用蕃薯佮漢人交換布匹、鹽逐項日常生活用品。
Tong-sî,
Tâi-pak Sam-kiap hù-kīn ê Guân-tsū-bîn, iōng in ê to̍k-bo̍k-tsiu tsài tsi̍t-kuá
san-sán (tsú-iàu sī han-tsî), kò-tsûn sūn khe lo̍h-lâi huānn-pinn, tī hia in tō
iōng han-tsî kap Hàn-jîn kau-uānn pòo-phit, iâm ta̍k-hāng ji̍t-siông sing-ua̍h
iōng-phín.
原住民共𪜶的獨木舟叫做「Bangka （Manka, Vanka）」，所以佇足濟Bangka獨木舟停靠的所在，漢人就共遐叫做「Bangka」。閣因為原住民的交易產品，主要是蕃薯，所以後來也有人共Bangka叫做「蕃薯市」。
Guân-tsū-bîn
kā in-ê to̍k-bo̍k-tsiu kiò-tsò "Bangka (Manka, Vanka)", sóo-í tī
tsiok tsē Bangka to̍k-bo̍k-tsiu thîng-khò ê sóo-tsāi, Hàn-jîn tō kā hia kiò-tsò
"Bangka". Koh in-uī Guân-tsū-bîn ê kau-i̍k sán-phín, tsú-iàu sī
han-tsî, sóo-í āu--lâi iā ū-lâng kā Bangka kiò-tsò "Han-tsî-tshī".
我捌共這件代誌，講予菲律賓Philippines的朋友聽，也證實的Tagalog話（菲律賓的一種官方語言）共獨木舟叫做「Bangka」。對這點咱會使證明，三峽附近原住民的祖先佮菲律賓的住民有密切的關係。
Guá
bat kā tsit-kiānn tāi-tsì, kóng-hōo Philippines ê pîng-iú thiann, in iā
tsìng-si̍t in ê Tagalog uē (Philippines ê tsi̍t-tsióng kuann-hong gí-giân) kā
to̍k-bo̍k-tsiu kiò-tsò "Bangka". Tuì tsit tiám lán ē-sái tsìng-bîng,
Sam-kiap hù-kūn Guân-tsū-bîn ê tsóo-sian kap Philippines ê tsū-bîn ū
bi̍t-tshiat ê kuan-hē.
「艋舺 Bangka」，是當時漢人移民創造的地名。「艋」「舺」這兩个漢字本底攏是細隻船仔的意思*，倒爿（舟）表意，正爿（孟、甲）表音，呼音是báng-kah，拄拄好就是Bangka。「艋舺」這个漢字的地名，字音佮字意兼顧，實在有影創造了真媠，予咱定定會記得古早先民開墾拓荒的精神佮所面對的困境，也不時提醒咱後代囝孫，著愛寶惜這塊土地。
"艋舺 Bangka",
sī tong-sî Hàn-jîn î-bîn tshòng-tsō ê tē-miâ. "艋"
"舺"
tsit nn̄g-ê Hàn-jī pún-té lóng-sī sè-tsiah tsûn-á ê ì-sù *, tò-pîng "舟"
piáu-ì, tsiànn-pîng "孟, 甲" piáu-im, hoo-im sī báng-kah, tú-tú-hó tō
sī Bangka. "艋舺" tsit-ê Hàn-jī ê tē-miâ, jī-im kap jī-ì
kiam-kòo, si̍t-tsāi ū-iánn tshòng-tsō liáu tsin suí, hōo lán tiānn-tiānn
ē-kì-tit kóo-tsá sian-bîn khai-khún thok-hong ê tsing-sîn kap sóo bīn-tuì ê
khùn-kíng, iā put-sî thê-tshénn lán āu-tāi kiánn-sun, tio̍h-ài pó-sioh tsit-tè
thóo-tē.
◇艋【廣韻】莫杏切【集韻】母梗切，𠀤音猛。【博雅】舴艋，小舟。 【漳】經二門bing2。又江二門bang2。 舺【集韻】轄甲切，音狎。䒀舺，舟也。又古狎切，音甲。義同。【漳】膠四求kah4。
毋過日本人領台以後，想講「艋舺」這兩个漢字不雅（無斯文、無典故），日本話也歹發音（日本話「艋舺」是讀做 もうこう mo ukou），所以就共漢字「艋舺」改寫做「萬華」（万華 ばん‐か Ban ‐ ka），日語發音猶原是讀做「banka」。「ban」是日文ban-zai（萬歲 万歳 ばん‐ざい Ban zai）的「ban，萬」，「ka」是「chu-ka-soba」（中華麵 中華蕎麦 中華そば ちゅうか‐そば Chi ~yuuka ‐ soba）的「華，ka」。這就是現在「萬華 bān-huâ」地名的由來。
M̄-koh
Ji̍t-pún-lâng Niá-Tâi í-āu, siūnn-kóng "艋舺" tsit nn̄g-ê Hàn-jī put-ngá (bô su-bûn,
bô tián-kòo), Ji̍t-pún-uē iā pháinn huat-im (Ji̍t-pún-uē "艋舺"
sī tha̍k-tsò もうこう mo ukou), sóo-í tō kā Hàn-jī
"艋舺"
kái-siá tsò "萬華"（万華 ばん‐か Ban ‐ ka), Ji̍t-gí huat-im iu-guân sī
tha̍k-tsò "banka". "ban" sī Ji̍t-bûn ban-zai (萬歲 万歳 ばん‐ざい Ban zai) ê "ban, 萬",
"ka" sī "tsu-ka-soba" (中華麵 中華蕎麦 中華そば ちゅうか‐そば Tsi ~yuuka ‐ soba) ê "華,
ka". Tse tō sī hiān-tsāi "萬華bān-huâ" tē-miâ ê iû-lâi.
毋過，阮「艋舺人」現在若看著「萬華」這兩字的時陣，自然的反應就是讀做「艋舺 bangka」，袂去讀做「萬華 banhoa」。這款心理若親像樹根深深種佇阮的心內。阮相信，有一日「艋舺」這兩字，會閣倒轉來正式使用，親像這馬深深受污染的淡水河，也有一日會河清水明仝款。
M̄-koh,
guán "Báng-kah-lâng" hiān-tsāi nā khuànn-tio̍h "萬華"
tsit nn̄g-jī ê sî-tsūn, tsū-jiân ê huán-ìng tō-sī tha̍k tsò "艋舺
báng-kah", bē khì tha̍k-tsò 「萬華 Bān-huâ". Tsit khuán
sim-lí ná-tshin-tshiūnn tshiū-kin tshim-tshim tsìng tī guán ê sim-lāi. Guán
siong-sìn, ū-tsi̍t-ji̍t "艋舺" tsit nn̄g jī, ē koh tò-tńg-lâi tsìng-sik
sú-iōng, tshin-tshiūnn tsit-má tshim-tshim siū u-jiám ê Tām-tsuí-hô, iā-ū tsi̍t
ji̍t ē hô tshing tsuí bîng kāng khuán.
[本文是廖先生的頭一擺寫的台文作品*，捌佇洛杉磯 Los Angeles 聯誼會朗讀]
Pún-bûn sī Liāu--sian-sinn ê
thâu-tsi̍t-pái siá--ê Tâi-bûn tsok-phín *, bat tī Lo̍k-sam-ki Los Angeles
liân-gî-huē lóng-tho̍k.
◇原作編輯的補充說明寫做「處女作」。The maiden work，日語直直翻做「処女作（しょじょさく，初めて制作した、または世に発表した作品。），華語綴咧翻做「處女作」。毋過，日語「処女」、華語「處女」佮台語「在室」本底的意思攏是「性交の経験がない女性、猶無性經驗的女性」。The maiden work 的 maiden 是強調「頭一擺」（first, inaugural）的意思，譬如講Maiden voyage: 船「頭一擺」出帆，Maiden speech: 議員佇議會「頭一擺」演說，Maiden flight: 飛機「頭一擺」飛航。華語攏翻做「處女的按怎按怎」，若是台語嘛綴咧講「tshú-lú--ê án-tsuánn án-tsuánn」，講佮聽攏嘛怪怪，若是翻做「在室的按怎按怎」，意思嘛毋是蓋拄好。（正經講，Maiden「頭一擺」，若台語應該是「轉大人」。）
沒有留言:
張貼留言